فرهنگ رضوی

چکیده این پژوهش با هدف تعیین و تبیین مبانی تحکیم نهاد خانواده در آموزه‌های قرآن و حدیث و به روش تحلیلی_توصیفی نگاشته شده است و بیان می‌دارد که این مبانی در آیات قران و روایات اهل بیت(ع) در دو دوره قبل و پس از ازدواج قابل بررسی هستند. از آنجا که ارکان اصلی خانواده زن و مرد هستند انتخاب شایسته همسر قبل از ازدواج مهمترین اصل در تحکیم نهاد خانواده است. اگر انتخاب همسر عاقلانه و بر پایه اصول ثابت و استوار صورت گیرد در واقع قدم اول در استحکام نهاد خانواده برداشته شده است. مهمترین اصول برای انتخاب همسر؛ هم شأن بودن، دین و اخلاق و اصالت خانوادگی زوجین است. پس از ازدواج معاشرت نیکو، اعتدال و میانه روی در همه مراحل زندگی، ابراز مهر و علاقه، صبوری در مشکلات و گذشت از اشتباهات، شناخت یکدیگر و درک متقابل و سر لوحه قرار دادن عدل و انصاف در روابط مهمترین شالوده های تحکیم نهاد خانواده را تشکیل می دهند. نتیجه آنکه دقت در انتخاب قبل از ازدواج و اخلاق نیکو و پسندیده و حسن معاشرت پس از ازدواج مهمترین عواملی هستند که می‌توانند خیمه‌ای محکم و استوار بنا نهند و بنیان خانواده را از آفات و آسیبهای احتمالی در امان بدارند.

چکیده با وجود پیشرفت‌های عظیم صنعتی و رفاه بیشتر، دچار گونه‌هایی از چالش‌های آشکار و پنهان شده و از رسالت خویش بازمانده است. بی‌تردید، احیای کارکردهای آن از جمله تربیت فرزندان، امری حیاتی تلقّی می‌گردد. آیا امام رضا (ع)  که گفتار و رفتارش حجت و مطابق خواست خداوند انجام پذیرفته، بر اصول و روش‌های خاصی دربارۀ تربیت فرزند در برهۀ پس از تولد برای رسیدن به اهداف تربیتی پای فشرده است؟ راقم این سطور با خوانش منابع به روش کتابخانه‌ای و ارائه آن به‌شیوۀ تحلیلی توصیفی، گام برداشته و منبع استخراج اصول و روش‌ها، سیرۀ نظری و عملی ایشان است. اصول ناهمسان بودن کودکان، محبت، عدالت‌ورزی و تکریم فزون‌تر کودک با نام دینی، مورد توجه ویژه ایشان است. روش‌های زمینه‌ساز تربیتی زیر که برخی اختصاص به هفته نخست زایش و پاره‌ای شمول بیشتری دارند، مورد تأکید امام (ع)  بوده است: شیر مادر، گزینش شیردهنده خردمند و تندرست، گفتن اذان و اقامه در گوش کودک، انتخاب نام نیک، عقیقه، صدقه دادن به سنگینی موی سر، ختنه، تغذیه سالم، پافشاری به نماز، آموزش قرآن، آشنایی با آموزه‌های مکتب اهل بیت، ادب‌آموزی، ستودن کارهای مثبت، شرطی‌سازی پرورش، پایبندی به وعده‌ها و تنبیه بجا. بی‌تردید اگر نظام خانواده و تعلیم و تربیت متأثر از رویکردهای یادشده باشد، حتما برونداد آن، فرزندانی درست‌کردار و قانون‌مدار خواهد بود.

چکیده تربیت در خانواده فراهم‌ کنندۀ موجبات رشد و تعالی انسان و اساس تربیت رسمی و عمومی است. از این‌ رو هدف از انجام این پژوهش، بررسی رویکردهای تربیت فرزند در خانواده از منظر سیرۀ امام‌ رضا(ع) است. مقالۀ حاضر به ‌روش توصیفی ‌تحلیلی، با هدف درکی دقیق از احادیث و روایات و سیرۀ امام ‌رضا(ع) دربارۀ تربیت فرزند در خانواده انجام شده است. به این منظور از احادیث، روایات و تئوری‌هایی که دلالت‌ها و اشارات مستقیم به بحث تربیت فرزند در خانواده داشته و به صورت ضمنی و تلویحی مرتبط با سیرۀ نظری و عملی امام‎ رضا(ع) بوده، استفاده شده است. در سه رویکرد تربیت دینی، اجتماعی و علمی برخی از مقوله‌های به‌دست آمده عبارتند از: پرورش هویت اجتماعی،گفت‌وگو، پرورش حس مسئولیت‌پذیری نسبت به جامعه و طبیعت و پرورش تفکر انتقادی. تجزیه و تحلیل امور با معیارهای صحیح و پیوستگی علم و عمل، یکی از شاخصه‌های تفکر انتقادی است. پیشنهاد این پژوهش، تدوین سندی معطوف به تربیت فرزند در خانواده از دیدگاه اسلام است. این سند برای خانواده قابلیت اجرایی و دولت نقش نظارتی و حمایتی دارد.

چکیده مکاتب مختلف تلاش می‌کنند نوعی از سبک زندگی را بر اساس مبانی و ایدئولوژی خویش ارائه کنند. اسلام نیز با محوریت قرآن و عترت، سبک زندگی اثربخشی را عرضه می‌کند. در نسخه ارائه‌شده از سوی اسلام زن جایگاه ویژه و اثربخشی دارد و حفظ کرامت وی در ایفای این نقش بسیار مؤثر است.                                امامان معصوم^(ع) و از آن میان امام رضا^(ع) حرمت و کرامت بانوی مسلمان را در منظومه فکری اسلام به‌روشنی ترسیم کرده‌اند. این پژوهش در پی آن است که تصویر ارائه‌شده از سوی امام رضا^(ع) برای یک بانوی مسلمان را از لحاظ حرمت و کرامت واکاوی کند. شناخت کرامت و جایگاه زن در جامعة اسلامی از آن روی ضرورت دارد که باعث هویت بخشی به زن مسلمان و دوری از سرسپردگی به فرهنگ‌های غیردینی می‌شود. جُستار حاضر کرامت واقعی زن را در عملی کردن و سر سپردن به دستورات دین دربارۀ خود، خانواده و جامعه می‌داند و معتقد است زن و مرد در خلقت مساوی‌اند، اما روحیه لطیف و حساس زن حراستی ویژه می‌طلبد. کرامت زن به دست خود و اجتماع حفظ می‌شود و چگونگی تعامل فردی و اجتماعی با وی در این زمینه بسیار مؤثّر است. زن با توجّه به ساختار روحی و جسمی خاص از شخصیتی ویژه برخوردار است. نوع نگرش به زن، حضور وی در جامعه، ازدواج، روابط با همسر، شغل و تأمین مالی از مسائل مهمّی است که چگونگی حفظ کرامت زن در هر یک از آن‌ها از سوی امام هشتم ارائه شده است.

چکیده در سخنان و سیره امام رضا^(ع) از رزق حلال و عناوین مرتبط با آن سخن به میان آمده و مفهوم رزق حلال ترسیم شده است. از سویی خانواده با عناوین چندی مورد اشاره قرار گرفته و از استحکام آن سخن به میان آمده و به توسعه و رفاه آن تشویق شده است. در مقالة حاضر ضمن بیان مواردی که به رزق حلال اشاره دارند رابطۀ رزق حلال و استحکام بنیان خانواده تبیین شده است ، زیرا نظر به اهمیت خانواده، اسلام راهکارهای زیادی برای استحکام آن بیان داشته همچنین از عوامل سست‌کنندة آن نهی نموده است، لذا متونی که به استحکام نهاد خانواده تشویق می‌کنند، به‌مراتب بیشتر از متون، مشوق تشکیل خانواده هستند. در سخنان و سیرۀ امام رضا(ع) برای استحکام بنیان خانواده، بر روزی حلال تأکید شده که از طرق عناوینی، همچون صلۀ رحم، رعایت حقوق متقابل، محبت به دیگران و خوشحال نمودن ایشان، پرهیز از حسد، رضایتمندی، قناعت، ساده زیستی و پرهیز از تکلف و..در استحکام بنیان خانواده نقش بسزایی دارد.

چکیده مفهوم بهداشت روان که با ایجاد آگاهی دربارۀ عوامل معنوی و مادی مؤثر در سلامت فکر و اعتدال رفتار و کردار، تحرک و پیشرفت معنوی و مادی انسان را در همۀ زمینه‌ها فراهم می­کند، از مفاهیمی است که در حوزۀ تعامل اعضای خانواده اهمیت خاصی دارد. مقالۀ حاضر در راستای تبیین الگوی رفتاری رضوی در تأمین سلامت روان خانواده، روایت­های منتسب به امام رضا ^(ع) را بررسی نموده است.
راهکارهای رفتاری در روایت­های رضوی که در زمرۀ عناصر تأمین‌کنندۀ سلامت روانی خانواده قرار می­گیرد، به ابعاد مختلف تعامل‌های خانوادگی توجه دارد. در زمینۀ انتخاب همسر به‌عنوان زیربنای بهداشت خانواده، امام رضا^(ع) بر معیارهایی چون: توجه به زمان ازدواج، مشورت و ایمان تأکید کرده است.
پس از شکل­گیری کانون خانواده نیز رعایت توصیه­های حضرت در زمینۀ موضوع­هایی از قبیل: تأمین نیاز جنسی، توسعۀ اقتصادی، تقویت گرایش‌های اخلاقی در تعامل میان زوجین، بهداشت روانی خانواده را در پی خواهد داشت.