فرهنگ رضوی

چکیده بمباران حرم امام رضا(ع)بدست روس هادر دهم ربیع الثانی 1330 ق یکی از وقایع مهم تاریخی در مشهد به شمار می رود بنحوی که تا مدت ها به عنوان عاشورای ثانی مراسمی برگزار و اشعاری برای آن سروده شده است.هدف از نگارش این مقاله معرفی و بررسی محتوای رساله ای نویافته درباره بمباران حرم امام رضا(ع) می باشد. در همین راستا ابتدا مهمترین منابع موجود در این باره در ذیل رسمی شامل اسناد و غیر رسمی مانند کتاب و روزنامه معرفی می گردد.در ادامه به منظور فراهم سازی امکان بررسی تطبیقی محتوای آن ها با رساله مورد بحث، موضوعات اصلی در چند محور؛ انواع خسارات مالی و جانی،نحوه حمله به حرم و چگونگی استقرار توپها،تعداد گلوله های اصابت کرده به حرم و محل آن ،اعتبار سنجی اسناد و مدارک و انواع اشعار به جای مانده دسته بندی می شود و در هر قسمت اهمیت اطلاعات نسخه در قیاس با دیگر منابع مشخص می گردد.ساختار نسخه شناسی رساله و ارزشهای اطلاعاتی آن به صورت جداگانه نیز برای تاکید بیشتر بر اهمیت محتوا معرفی می گردد.بررسی یافته های پژوهش نشان می دهد که این نسخه تا کنون ناشناس بوده و اطلاعات آن در جایی استفاده نشده است. با توجه به شکل و شیوه ارائه اطلاعات ارائه شده، نویسنده از نزدیک در جریان واقعه بوده و تلاش نموده تا ضمن ارائه تصویر دقیق به صورت منصفانه به ابعاد مختلف آن بر اساس شواهد و اسناد بپردازد.برخی از اطلاعات کتاب مانند نحوه شروع شدن و وقایع منجر به بمباران با دیگر منابع مشترک است و در برخی محورها مانند افراد درگیر ،خسارات مالی و جانی،آرایش نیروهای نظامی و نحوه بمباران و اشعار به جای مانده واجد ارزش اطلاعاتی و در مواردی مانند سرانجام یوسف خان هراتی منحصر بفرد است.

چکیده در تاریخ میانۀ ایران در نقاطی که سادات حضور داشتند منصب نقیب بر امور مربوط به سادات نظارت می‌کرد. شهر مشهد یکی از نقاطی است که پس از شهادت امام رضا(ع) گروه‌های مختلفی از سادات اقامت کردند. متعاقباً نقیبی نیز برای نظارت بر امور آن‌ها وجود داشت. از دوران ایلخانی و به ویژه دورۀ غازان(703-694ق) نقیب سادات تبدیل به نقیب مشهد شد. در دورۀ تیموری از یک سو شهر مشهد رو به گسترش نهاد و از سوی دیگر با فضایی که برای عملکرد آزادنه‌تر شیعیان تا شکل‌گیری دورۀ صفوی فراهم شد سادات و نقبا در مشهد از نقش و کارکرد گسترده‌تری برخوردار شدند. بنابراین نقش نقیبان در این دوره در ادارۀ شهر مشهد و حرم مطهر قابل توجه است. این پژوهش سعی دارد به روش توصیفی تحلیلی و رویکردی تاریخی با تکیه بر مطالعات کتابخانه‌ای، نقش نقیبان را در گسترش فرهنگ رضوی، وظایف و پیامدهای عملکرد آن‌ها را در دورۀ مد نظر بررسی و واکاوی کند.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نقیبان ضمن آنکه وظایف پیشین خود همچون ادارۀ حرم امام رضا(ع) و سرپرستی سادات مجاور مرقد امام رضا(ع) و ساکن در شهر را حفظ کردند، زعامت شهر مشهد را نیز در دست داشتند. نقیبان با برقراری مناسبات و همگرایی با حاکمان سیاسی زمانۀ خود و جلب حمایت آن‌ها، شرایط ترویج فرهنگ زیارت امام رضا(ع) را علاوه بر گسترش تشیع فراهم می‌کردند و با ایفای نقش در ادارۀ حرم امام رضا(ع)، باعث پیشرفت حرم مطهر، ترویج فرهنگ رضوی و همچنین توسعۀ شهر مقدس مشهد می‌شدند.