فرهنگ رضوی

چکیده سکه به عنوان یک ابزار مادی ارزشمند علاوه بر جنبه اقتصادی کارکردهای مختلف فرهنگی دارد. به خاطر این کارکرد فرهنگی از اواخر دوره قاجار سکه هایی با نام زیارت نشان در مشهد ضرب میشد و آستان قدس برای استفاده در مراسم های مذهبی از سال 1328ش. سکه میلاد امام رضا(ع) ضرب کرد که به عنوان یک نماد فرهنگی مورد استفاده قرار گرفت. سکه های میلاد به خاطر تاثیر و فوایدش به تدریج در این موقوفه بزرگ کارکردهای مختلفی یافت و طی سه دهه ضرب و مورد استفاده فراوان قرار گرفت. تاکنون درباره کارکرد سکه های زیارت نشان و میلاد امام رضا(ع) پژوهشی صورت نگرفته است. از اینرو مقاله حاضر در راستای پاسخ به این سئوال مهم انجام گرفت که سکه های زیارت نشان و میلاد امام رضا(ع) چه کارکردهایی در آستان قدس رضوی داشتند. مقاله حاضر از نوع پژوهش تاریخی است که به شیوه مطالعات کتابخانه ای براساس اسناد آستان قدس رضوی و مطبوعات چاپ مشهد انجام گرفت و نشان داد سکه های جدیدالضربی که در مشهد با نام زیارت نشان و در تهران با نام سکه میلاد امام رضا(ع) برای آستان قدس ضرب میشد، کارکردهای مختلفی در این موقوفه بزرگ داشته و در روز میلاد امام رضا(ع)، میلاد امام حسین(ع) و عید نوروز به عنوان عیدی به مهمانان داده می شد. همچنین به عنوان تبرک به رجال و مهمانان خاص داخلی نظیر ورزشکاران، وزراء، درباریان و هیاتها و زائران خارجی شامل رئیس جمهورها، وزراها و هیئت همراه و سایر زوار صاحب نام که در مراسم غبارروبی ضریح شرکت میکردند، اهداء میشد. سپس بخش مهمی از سکه های میلاد امام رضا(ع) به خاطر جنبه اعتقادی به عنوان تبرک در موزه آستان قدس فروخته می شد.

چکیده حوزه اقتصاد فرهنگ به عنوان یکی از عرصه‌های نوظهور و سودآور، با پژوهش‌های علمی می‌تواند راهکارهای مؤثری برای ارتقای عملکرد مالی سازمان‌های فرهنگی ارائه کند. آستان قدس رضوی به عنوان نهادی فعال در این عرصه، با وجود بهره‌مندی از ظرفیت‌های گسترده، تاکنون به طور کامل از این ظرفیت‌ها بهره‌برداری نکرده است. علاوه بر این، کمبود پژوهش‌های تخصصی و حساسیت‌های مربوط به جایگاه ویژه این نهاد، ضرورت انجام تحقیقی جامع را دوچندان ساخته است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون و مبتنی بر متون معتبر شامل روایات عیون اخبار الرضا (ع)، فرمایشات مقام معظم رهبری، سیاست‌های کلان آستان قدس و منابع نظری، به شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های راهبردی اقتصاد فرهنگ در آستان قدس رضوی پرداخته و مدلی برای سیاست‌گذاری در این حوزه ارائه کرده است. از تحلیل حدود ۱۲۰۰ مضمون اولیه، پس از غربالگری و ادغام، ۹۹ مضمون پایه، ۲۰ مضمون اصلی و ۶ مضمون فراگیر شامل «بهره‌وری، کاهش هزینه و افزایش درآمد»، «تصویر و شأن آستان قدس رضوی»، «توجه به هم‌افزایی، انسجام و هماهنگی»، «برنامه‌ریزی راهبردی، آینده‌نگری، عقلانیت و آگاهی علمی»، «خلاقیت و نوآوری» و «شرایط زمینه‌ای و بستر فعالیت» استخراج شد. شبکه مضامین حاصل، مبنایی برای تدوین سیاست‌های کارآمد در اقتصاد فرهنگ آستان قدس رضوی فراهم می‌کند.

چکیده این مقاله به‌منظور بررسی محتوای سخنرانی‌های حرم در دهۀ کرامت انجام گرفته است. تحلیل آن بر اساس سه بعد کلیدی انقلاب اسلامی، فرهنگ دینی و فرهنگ رضوی و با استفاده از 59 سخنرانی و یک کدنامه انجام شده است. روش استفاده‌شده در این بررسی تحلیل محتواست. یافته‌ها نشان می‌دهد که 80 درصد سخنرانی‌ها برای تحلیل محتوا مناسب تشخیص داده شده است. بیشترین سخنرانی در رواق امام خمینی(ره)، توسط آقای ماندگاری و استاد عالی با متوسط مدت زمان هر سخنرانی 31 دقیقه انجام شده است. حدود 80 درصد سخنرانی‌ها به‌صورت عمومی و 20 درصد صرفاً برای بانوان بوده است. به‌طور کلی بیشترین توجه به شاخص فرهنگ دینی با 69 درصد و سپس شاخص انقلاب اسلامی با 19 درصد و شاخص فرهنگ رضوی نیز با 11 درصد است. بیشترین ابعاد تکرار شده در سخنرانی‌های دهۀ کرامت به‌ترتیب تربیت دینی از منظر اسلام، کرامت و حریت، نقش معرفت در زیارت، کرامت انسان در قرآن، نفاق و منافقین در اسلام، گذشت و نوع‌دوستی، جایگاه مادر در تربیت، محبت و مهربانی رفتاری، مقام حضرت معصومه  ، مهربانی و محبت معرفتی، جایگاه امام‌زادگان، الگوی تبعیت نکردن از مستکبران، رأفت و مدیریت جهادی، نسبت دین و سیاست، تعامل با محرومان، کار و کارآفرینی در اسلام، صیانت از وحدت اسلامی، اقتصاد مقاومتی، سیرۀ اقتصادی و مشروطه و شیخ فضل الله است؛ بنابراین این نتیجه عاید شده است که پراکندگی محتوای سخنرانی‌ها بالا بوده و از سوی دیگر برخی سخنرانان نیز تلاش کرده‌اند دامنۀ مفاهیم خود را توسعه دهند. برخی کوتاه و برخی بلند سخنرانی کرده‌اند.  

چکیده منابع انسانی در هر سازمانی مهمترین سرمایه آن محسوب می شوند. در آستان قدس رضوی که هدف اصلی آن خدمت به زائرین بارگاه امام رضا (ع) است، این سرمایه از اهمیتی دوچندان برخوردار است. یکی از پدیده‌های نوظهور که سلامت کارکنان و به تبع آن خدمت رسانی آنها را با مخاطره مواجه می سازد، رفتار حضورگرایی است. این رفتار زمانی بروز می کند که کارمند تصمیم می گیرد با شرایط بیماری و ضعف سلامت در محل خدمت حاضر شود. در این پژوهش که از نظر هدف، کاربردی و به روش کیفی انجام شده است، در ابتدا با روش فراترکیب و تحلیل محتوا کلیه مولفه های محرک حضورگرایی شناسایی و سپس با روش دلفی فازی و اخذ نظرات خبرگان منابع انسانی آستان قدس رضوی، مهم‌ترین مولفه‌ها انتخاب و رتبه‌بندی شد. نتایج نشان داد که مهم‌ترین عوامل موثر بر حضورگرایی کارکنان در آستان قدس رضوی را می‌توان در قالب 3 بعد، 13 مقوله محوری و 44 مولفه طبقه‌بندی کرد. این مقوله‌های محوری در بعد رفتاری شامل فرهنگ سازمانی، وضعیت سلامت فرد، نگرش و ادراک کارمند درباره پیامدهای غیبت یا حضورگرایی، ارتباطات و تعاملات سازمانی، ویژگی‌های فردی، شخصیت فرد، نگرش‌های شغلی و سازمانی، در بعد ساختاری شامل ویژگی‌ها و رویه‌های سازمانی، ویژگی‌های شغل، مدیریت منابع انسانی سازمان و در بعد زمینه‌ای شامل عوامل فرهنگی و اجتماعی، عوامل اقتصادی جامعه و قانون‌گذاری و زیرساخت است.

چکیده زیارت و گردشگری مذهبی در عین فرصت‌های مشترک برای همگرایی و همراهی، تفاوت بنیادین در مبنا، کارکرد و پیامدهای اجتماعی  دارند. این امر مناقشات مختلفی را در سیاست‌گذاری به دنبال داشته است. این پژوهش شناخت وضعیت موجود سیاست‌های آستان قدس رضوی در نسبت با موضوع زیارت و گردشگری مذهبی را پی می‌جوید و در نهایت به دنبال این است که بر اساس دریافتی کلی از وضعیت موجود این سیاست‌ها، فهرستی از اولویت‌های ناظر به وضعیت مطلوب سیاست‌ها و خدمات آستان در حوزه زیارت و گردشگری مذهبی به دست دهد؛ بهره‌گیری از روش اسنادی و مصاحبه‌ کیفی با متخصصان، سیاست‌گذاران و مجریان گردشگری مذهبی و زیارت در گردآوری اطلاعات و همچنین تحلیل داده‌های به دست آمده از آن با روش تحلیل محتوای کیفی به این نتیجه منتهی شد که نه‌تنها مسئلة گردشگری مذهبی در سیاست‌های آستان قدس رضوی مورد توجه قرار نگرفته است، بلکه هیچ نسبتی میان گردشگری و زیارت در این سیاست ها برقرار نشده است؛ از جمله مسائل و موضوعات سیاست‌های موجود در حوزه زیارت، می‌توان به اثربخشی زیارت و تدوام ارتباط با زائران، تحقق زیارت با معرفت و ارتقای آداب و مناسک آن، مشارکت‌افزایی مردم در خدمات زیارت و محرومیت زدایی و... اشاره کرد. همچنین از میان اولویت‌ها، مواردی همچون ایجاد همگرایی میان گردشگری و زیارت و بهره‌گیری از ظرفیت‌های گردشگری در امتداد زیارت و حفظ هستة معنایی زیارت و بسط آن در خدمات حرم و شهر زیارتی قابل ذکر است.

چکیده از عصر صفویه، جایگاه مذهبی عمرانی ممتاز آستان قدس رضوی عملکرد سیاسی تاثیرگذار آن را نیز به دنبال داشت. با فروپاشی حکومت صفویه، حاکمان کرسی ایالتی همچون خراسان تضعیف و برکنار شدند و مقدمات خودمختاری بزرگان شهری از جمله متولی بارگاه امام ثامن (ع) مهیا شد. بر این مبنا، پژوهش حاضر درصدد یافتن پاسخ به این پرسش است که آستان قدس رضوی چه جایگاهی در دورة افشاریه داشت؟ در پاسخ، به این برآورد می‌رسیم که در دورة افشاریه، آشوب و ناامنی اجتماعی فراگیر از یک‌سو موجب مصادرة اموال بارگاه امام هشتم شیعیان (ع) توسط مدعیان سلطنت شد و از سوی دیگر، زمینة طلب استغاثه طبقات مختلف جامعه حتی فرمانروایان در قالب زیارت، سکونت، تدفین و اقدامات عمرانی را فراهم آورد. این پژوهش با رویکرد تاریخی و شیوة جمع‌آوری داده‌های کتابخانه‌ای و اسنادی تاریخی از منابع دست ‌اول تاریخی پس از توصیف و طبقه‌بندی جنبه‌های گوناگون جایگاه آستان قدس رضوی به تحلیل و تفسیر این ویژگی‌ها و تأثیرات مختلف سیاسی اجتماعی آن می‌پردازد.

چکیده رفتار شهروندیِ سازمانی و نتایج مطلوب آن در سازمان‎ها امری مهم و حیاتی است. اهمیت این موضوع در سازمان‎های معنوی و مذهبی مانند آستان قدس رضوی دوچندان است. از این‎رو، در پژوهش حاضر رابطه بین هوش معنوی و رفتار شهروندیِ سازمانی با نقش تعدیل‎گری سابقۀ خدمت، در حرم مطهر امام‎رضا (علیه‎السلام) بررسی شده است. این پژوهش از حیث هدف کاربردی است. روش پژوهش نیز توصیفی و از نوع همبستگی است. جامعۀ آماری پژوهش را کارکنان شاغل در حوزه اماکن متبرکه تشکیل داده‎اند که تعداد آنها 705 نفر است و بر اساس جدول مورگان، 247 نفر به‏صورت تصادفی طبقه‏بندی و به‎عنوان نمونۀ آماری برای پاسخگویی به پرسش‎نامۀ پژوهش انتخاب شده‏اند. ابزار جمع‏آوری داده‏ها، پرسش‎نامه‏های استاندارد رفتار شهروندیِ سازمانی «بویل و همکاران» (2016) و پرسش‎نامۀ استاندارد هوش معنوی «عبدالرحمن و مدی‏شاه» (2015)، بوده است. برای تجزیه‎وتحلیل داده‏ها از روش مدل‎یابی معادلات ساختاری و نرم‏افزارهای SPSS و LISREL استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد هوش معنوی موجب افزایش رفتارهای شهروندی سازمانی می‎شود. همچنین نقش تعدیل‎گری مثبتِ سابقۀ خدمت در رابطۀ بین هوش معنوی و رفتار شهروندی سازمانی تأیید شد.