بررسی کنش سیاسی گفتاری دعبل خزاعی و تأثیر آن در ترویج فرهنگ رضوی با استفاده از نظریه پی یر انسار
دوره 14، شماره 53، بهار 1405، صفحه 31-63
https://doi.org/10.22034/farzv.2025.487473.2042
حسن مجیدی
چکیده زبان و نمود آن درکلام و سخن ،بخصوص در جامعه ای که شهرت مردمان آن به ادب و هنر کلامی است نمی تواند فارغ از بعد و کارکرد سیاسی باشد دعبل خزاعی(256-148ه.ق) با عمر نزدیک به یک قرن خود ازکلام وشعر برای بسط فرهنگائمه وتقابل با فرهنگ سیاسی عباسی بهره گرفت وکارنامه موثری ازخود برجاگذاشت.مقاله حاضر با رویکرد تاریخی و توصیفی تحلیلی وبا روش اسنادی در صدد ارائه تصویری گویا از کارکردها ی کنش سیاسی گفتاری دعبل خزاعی شاعر اهل بیت در زمان حیات طولانی خود بویژه در عصر امام رضا علیه السلام است . چارچوب نظری مقاله حاضر رابطه زبان و ایدئولوژی دراندیشه پی یرانسار است. بر مبنای اندیشه وی، زبان به فعل سیاسی معنا وجهت می دهد. زبان، ابزار مهم عاملان سیاسی برای تحقق کنشِ شورش و انقلاب یا تثبیت است . یافته های مقاله حاضر نشان می دهد شعر سیاسی دعبل درکنش شورش در قالب هجو ونقد خلفای جور،از امویان گرفته تاعباسیان و در کنشِ تثبیتدر قالب هایی چون مدح و رثای اهل بیت، ودفاع ازحقانیتآنان ،بیان سجایای معصومین و ستایش آیندگان ،بخصوص مدح و ستایش و رثایامام رضا علیهالسلام،دعبل را در تثبیت فرهنگرضویبا کنش انقلابی وجلوگیری از چیره شدن فرهنگ مخالف اهل بیت ،نامدار کرده است .زبانشعریدعبل،ترسیمکنندهمشروعیتگفتمانامامت،-باترسیمحقانیت،صلاحیت،درعینمظلومیتِ معصومین صلوات الله علیهم و افشای ناراستی ها ،خیانتها، بی کفایتیها و ظلم و جورحاکمان عباسی است .کنش انقلابی دعبل به نحوی است که به جای زبان پر رمز و راز و دیریاب؛ بابهره گیری از قصاید روشن و با صراحت بیان ؛ مخاطبان بی شمار سرزمین پهناور مسلمانان عصر خود را هدف قرار می داده است .