تحلیل و بررسی نگاشتهای استعاری و طرحوارههای تصویری در سرودههای رضوی کودکانه «درخت پُر گل سیب» بر اساس نظریه جانسون
دوره 13، شماره 49، بهار 1404، صفحه 7-33
https://doi.org/10.22034/farzv.2024.436214.1970
مجید محمدی، فرشته جمشیدی، امیرمحمد چهری
چکیده یکی از رویکردهای استعارۀ مفهومی، طرحوارۀ تصویری است که در آن به بیان ساز و کارهای ذهنی و شناختی میپردازد، نقش مهمی در ساماندهی معانی و مفاهیم دارد. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و در چهارچوب نظریۀ معناشناختی، میزان کارکرد طرحواره حوزه حجمی، حرکتی و قدرتی با تکیه بر نظریۀ معناشناسی، نشان میدهد.
برای این منظور، از میان 24 بیت برگزیده از مجموع 50 بیت این قصیده، 10 مورد از طرحوارههای تصویری جهت القای مفهوم در ذهن خواننده استفاده شدهاند. از این میانگین، 4 طرحواره مربوط به طرحوارههای حجمی و 2 طرحواره مربوط به طرحوارههای قدرتی و باقی را طرحوارۀ حرکتی تشکیل می دهد. از نظر فراوانی، طرحوارۀ حرکتی بالاترین سهم را در القای مفهوم به مخاطب و همچنین همسو با شعر رضوی بازنمود اصلی را داراست. و علت آن این است که مفاهیم انتزاعی مانند شادی و نشاط، کوشش و کار، خلاقیت و نوآوری کودک، نیازمند حرکت، جنبش و فعالیت کودک است. افزون براین، طرحوارۀ تصویری قدرتی نیز بعد از طرحوارۀ حرکتی جایگاه دوم را در سرودههای کودکان به خود اختصاص داده است. این امر نیز به خاطر موانعی است که خواسته یا ناخواسته در مسیر دنیای پاک کودکانه قرار میگیرد و کودک میخواهد آن مانع دور زده یا از سر راه اهداف خویش بردارد. همچنین طرحوارۀ حجمی کمترین حضور را در شعر کودک دارد. حضور میزان کم این طرحواره هم در راستای بیان مفاهیم انتزاعی همچون غم و غصه است تا آن را برای کودکان ملموس و عینی سازد. در مجموع این سه طرحواره بیشتر با جهان کودک سازگار است.