فرهنگ رضوی

چکیده ابتلائات و آزمایش‌های الهی که به‌مثابۀ روشی تربیتی محسوب می‌شود، از جمله مسائل گریزناپذیر زندگی است. پیامبران و اولیای الهی که برگزیدگان خدای‌اند، از این سنت مسلم الهی برکنار نبوده‌اند و نیستند. در دین مبین اسلام، رسول خدا (ص) به نص قرآن و همچنین اهل بیت (ع) به نص پیامبر (ص)، الگوهایی ویژه در تربیت دینی معرفی شدهاند. «امام» برای شیعیان، انسان نمونه و کامل و از هر منظر، الگو بوده و از عصمت و حمایت الهی برخوردار است. از همین‌رو پیروان در صورت پایبندی به شیوۀ برخورد آن‌ها در موارد مشابه به‌ویژه ابتلائات و گرفتاری‌های فردی، سیاسی و اجتماعی ائمه (ع) می‌توانند از پیشوایان خود درس بگیرند و در زندگی عملی کنند تا به کمال مطلوب نائل آیند. در واقع، شیوۀ برخورد ائمه هدی(ع) با ابتلائاتی که در زندگیشان با آن روبه‌رو شدهاند، نیازمند روش‌شناسی است. تلاش این پژوهش بر آن است تا از رهگذر بررسی سیره و روش امام هشتم (ع) در مواجهه با ابتلائات و مشکلات شخصی، الگوی مناسبی برای مقابله با مشکلات و آزمایش‌ها ارائه دهد. زندانی شدن پدر و محروم شدن از آن، نافرمانی برخی خویشاوندان، دادن نسبت‌های ناروا از جمله قدرت‌طلبی و انجام سحر و جادو، تهمت بدشگونی و پدید آمدن خشکسالی، بچه‌دار نشدن تا پس از 40 سالگی و ایجاد حصر و نبود آزادی عمل، از جمله ابتلائات زندگانی شخصی امام رضا (ع) بود. در پایان به شیوه‌های مواجهه حضرت با ابتلائات مذکور اشاره رفته است.

چکیده مشروعیت حکومت­ها(legitimacy) همواره و حداقل از یونان باستان تاکنون به عنوان یکی از مباحث کلیدی دانش سیاسی مطرح بوده است. در جهان اسلام نیز هرچند صورت­بندی­های ارائه شده برای انعقاد خلافت، از مقام فعل و عمل متأخر بوده، اما می­توان گفت در زمان امامت هشتمین پیشوای شیعیان، بسیاری از آن­ها ساخت­یافتگی خود را به دست آورده بودند. حال چنانچه از منظر علم سیاست به روایات حضرت رضا(ع) نظر افکنده شود، مشاهده خواهیم کرد بسیاری از آموزه­های رضوی مرتبط با مشروعیت حکومت است.
این پژوهش می‌کوشد بر اساس روش توصیفی تحلیلی نشان دهد در بازۀ زمانی حیات حضرت رضا(ع) (148-203ق) چه گفتمان­هایی در زمینۀ مشروعیت خلافت وجود داشته و دیدگاه امام هشتم شیعیان در مواجهه با آن­ها به چه صورت بوده است؟
نتایج تحقیق نشان می‌دهد دستگاه خلافت، مبنای ثابتی برای مشروعیت نداشته و بر اساس رخدادهای پیشین، در مقام تئوریزه‌سازی برآمده است؛ نیز در دورۀ خلافت عباسی، راهکارهایی برای تقویت مشروعیت اندیشیده شد. روایات نیز نشان می‌دهد آن حضرت در کنار ارائۀ الگوی شیعه یعنی «نصّ»، هر دو مسیر دستگاه خلافت یعنی برساخت‌های مشروعیت و راهکارهای تقویت‌بخش را نقد کردند تا علاوه بر رویکرد اثباتی، در مقام نفی نیز به اصول سیاسی مکتب شیعه، جانی تازه ببخشند.