حیای پسندیده و ناپسند در کلام امام رضا(ع)
دوره 2، شماره 6، تابستان 1393، صفحه 110-132
محمد رضا جواهری
چکیده آیا حیاء همیشه خوب است یا بد؟ حیاء در کجا خوب است و باید باحیاء بود و در کجا بد است و باید بیحیاء شد؟ برخی تصور میکنند حیاء همه جا زیبا، خوب و لازم است و هیچ جا نباید بیحیاء بود! این تصور غلط در بین برخی از متدینان مطرح است. در این نوشتار، جایگاه حیاء و بیحیایی و مفهوم و مصادیق آن بر اساس معارف رضوی (ع) تبیین میشود. مسئلۀ بنیادین در این بررسی، استنباط پاسخ همین پرسش از احادیث امام رضا(ع) است. روش تحقیق، توصیفیـتحلیلی است که با مطالعات و بررسی و واکاوی در کتابهای معتبر حدیثی انجام شده است. هدف، تبیین موضع جامع در ارتباط با موضوع «حیاء» است. تأمل در احادیث رضوی در مسئلۀ حیاء، حاکی از گسترۀ کاربرد این واژه است. حیاء در آن بخش از احادیث رضوی که مرتبط با اخلاق بوده، پهناور و دارای توسعۀ مفهومی است، ضرورت یا ممنوعیت حیاء بستگی به ریشهها، کارکرد و آثار آن دارد. حیایی که ریشۀ آن ایمان به خدا و دستاورد آن مصونیت از گناه، دوری از وقاحت، دریدگی و پلیدیهاست و آنجا که انسان در پرتو ایمان به خدا، جهان را در محضر خدا میبیند و بر اساس آگاهی و خشیت الهی، حیاء میکند و از نافرمانی خدا پاک میشود، حیا مقدس، زیبا و مثبت است که آراستگی به آن ضرورت دارد؛ اما حیایی که مبتنی بر جهالت است و اثر آن بازماندن از دانش و رشد اجتماعی و ناتوانی در انجام و رعایت حقوق الهی بوده، زشت و منفی است که باید از آن پیراسته شد.