فرهنگ رضوی

چکیده یکی از عرصه‌های هدایتگری حضرت امام رضا (ع)، تبیین و تفسیر آیات الهی است. در میان میراث گران‌بهای حدیثی برجا مانده از آن پیشوای معصوم، روایتی در تفسیر آیۀ 125 سورۀ انعام وجود دارد.‌ محدثان شیعی این خبر را در زمرۀ اخباری با‌ عنوان «اخبار من بَلَغ» جای داده‌اند و دانشورانی دیگر به این حدیث، در عرصه‌های اصولی استناد جسته‌اند. این پژوهش به روش تحلیلی توصیفی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای در پی ارتباط سنجی این حدیث با قاعده‌ای است که با عنوان تسامح در ادلۀ سنن شهره است. به این منظور، ابتدا میزان اعتبار سند حدیث کاویده شده است. در گام پسین، میزان دلالت این حدیث بر رویکرد اصولی به قاعدۀ تسامح در احکام غیرالزامی، تبیین و نقد شده است. پس آن‌گاه، برداشت دانشورانی دیگر از این روایت، در رویکردی کلامی بررسی شده است. رویکرد برگزیده نوشتار آن است که حدیث پیش‌گفته در مقام بیان هدایت ویژه الهی بر بندگانی است که پذیرای هدایت تکوینی و تشریعی بوده‌اند. در این حالت، هدایت الهی سبب توفیق ایشان در فهم و پذیرش آموزه‌های دین می‌شود و افق فکری و سپهر عملی ایشان را می‌گستراند. به دیگر سخن، برداشت کلامی برخی از این حدیث، تنها یکی از مصادیق ایجاد دل‌آرامی و سکون نفس در هنگامۀ تردید به مطابقت خبر معتبر با واقع خواهد بود.

چکیده گام نخست پاسخ‌گویی استوار به شبهات، روش‌شناسی شبهه‌گری‌ معارضان است. یکی از روش‌های شبهه‌گری‌ مخالفان آموزه‌های شیعی، استناد به منابع حدیثی امامیّه است. دکتر ناصر قفاری، نویسندۀ کتاب «اصول مذهب الشیعه، نقدٌ و عرضٌ» نیز از این روش سود جسته است. نوشتار حاضر با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و بهره از روش توصیفی-تحلیلی، در پی یافتن روش‌های شبهه‌گری‌ قفاری بر آن دسته از آموزه‌های شیعی است که به کتاب «عیون اخبار الرضا علیه السلام» مستند شده‌اند. برای این منظور تمامی ‌استنادات وی به این کتاب از منظر روش‌شناسی بررسی شده‌اند. دستاورد پژوهش این است که مجموعه شبهات وی در سه ردۀ تعارض‌نمایی میان احادیث، تعارض‌نمایی احادیث با قرآن و نیز مغالطه، قابلیّت ارزیابی روشی دارند. مواردی چون تقطیع، فهم نامناسب واژگان، عدم توجه به خانواده حدیث و بزرگ‌نمایی آسیب‌های گریبانگیر حدیث در رده اول می‌گنجند. هم چنین درک نادرست از مفاهیم قرآنی و تقطیع حدیث، سبب تعارض‌نمایی روایات با قرآن شده است. در حوزه مغالطات نیز مواردی چون انحصارگرایی، مغالطات واژگانی و نیز مغالطه دلیل بیگانه، سه گونه پربسامد در روش شبهه‌گری‌ قفاری ارزیابی می‌شوند.

چکیده سخنان نورانی پیشوایان دینی راهگشای زندگی و آشنایی با آن مایه رشد و تکامل حقیقی آدمی است. حدیث «محاسن کلام» یا احیای امر، از سخنان گهربار عالم آل محمد، امام‏ رضا(علیه السلام) و دو منبع اصلی آن عیون و معانی ‏الأخبار شیخ صدوق است. این پرسش که «در این حدیث مراد از احیای امر و محاسن کلام چیست؟» محل بحث این جُستار است. این نوشتار به روش توصیفی ـ تحلیلی ضمن بررسی سندی و دلالی روایت یادشده، نشان می‌دهد که این روایت از نظر سند و محتوا صحیح و احیای امر ائمه(علیهم ‏السلام) به شناخت معارف آنان است. این روایت امر ائمه را علوم و فرهنگ اهل بیت(علیهم‏ السلام) و روش احیای آن را برگزاری مجالس و تشکیل کلاس‏های معرفت‏ افزایی معرفی می‏ کند. در این حدیث شریف امام(علیه ‏السلام) تعلّم و تعلیمِ سخنان زیبای اهل بیت(علیهم ‏السلام) را از آن رو که همسو با فطرت انسان‏هاست، موجب زنده نگه داشتن نظام ولایی دانسته است.