فرهنگ رضوی

چکیده  از آغازین روزهای پیدایش اسلام، بعد از قرآن، سنت به‌عنوان دومین چشمه زلال گسترش و تبیین معارف دینی شناخته شده است؛ امّا این جریان دستخوش پاره‌ای از آسیب‌ها شد که حساسیت دلسوزان و عالمان و بزرگان اسلامی را برانگیخت. یکی از این آسیب‌ها، پدیده وضع و جعل حدیث بود. با عنایت به این که مقابله با این جریان از سوی بسیاری از بزرگان اسلامی از همان روزهای آغازین پیدایش این پدیده نامبارک در دایره احادیث، صورت گرفته، این پژوهش تلاش کرده است ضمن بررسی و تحلیل بسترهای جعل حدیث در زمان امام رضا‌^(ع)، موضع‌گیری آن حضرت در قبال این مسئله را نشان دهد. نتایج، حکایت از آن دارد که پیدایش جریانات و نحله‌های فکری گوناگون، اندیشه‌های غالیانه، مخالفت با امامان‌^(ع) و قدرت طلبی بیش از حد بنی عباس، از مهم‌ترین عوامل جعل حدیث در زمان امام رضا‌^(ع) بوده است. در مقابل، آن حضرت اقدامات مهمی را انجام دادند تا مانع رسیدن بانیان این جریان به اهداف خود شوند از جمله: تبیین معیارهای احادیث معتبر و قابل قبول، توصیه به اصحاب برای اخذ و روایت حدیث از منابع معتبر، عرضه روایات بر امام‌^(ع) و پالایش احادیث و در برخی موارد، برخورد تند با وضع کنندگان احادیث.

چکیده در قیام شکوهمند حسینی، به مدد معماری هوشمندانه و شجاعت دوراندیشانة آن یگانة دوران، تمامی ابعاد سیاسی، اجتماعی و فرهنگی واقعة کربلا، چنان سنجیده و در آرایشی بی‌بدیل، در کنار هم قرار گرفتند که سیر زمان، دم به دم بر استحکام، عمق و اثرگذاری آن می‌افزاید. با این‌حال، یکی از مهم‌ترین دلایل این اثرگذاری، سیرة ائمه اطهار^(ع) در زنده نگه‌داشتن یاد و راه سیدالشهدا^(ع) است. این مقاله، تلاش کرده تا روش‌ها و رویکردهای فرهنگی امام علی‌بن موسی‌الرضا^(ع) را به‌منظور پاسداشت و محافظت از قیام سالار شهیدان^(ع)، مورد بررسی قرار دهد. نتایج نشان از آن دارد که حضرت برای زنده نگه‌داشتن یاد و راه سیدالشهدا^(ع)، روش­ها و راهکارهای ویژه­ای داشتند، ازجمله: تبیین جایگاه والای امام حسین^(ع) در میان سایر ائمه^(ع)، ابراز تنفر از قاتلان آن حضرت، تبیین نتایج بی‌حرمتی و احترام نسبت به عاشورا، ترغیب شاعران به مرثیه‌سرایی بر سالار شهیدان^(ع)، توصیه به روزه­داری در ماه محرم، تقدیس تربت سالار شهیدان^(ع)، توصیه به زیارت قبر آن حضرت و تعیین زمان­ها و دعاهای مخصوص برای آن و تبیین نتایج این زیارت مانند: رسیدن به قرب الهی، برخورداری از شفاعت و برابری آن با حج­، برپایی سوگواری و بیان نتایج آن همچون حفظ دستاوردهای نهضت عاشورا، آگاهی از حقیقت دین، پیوند با سیدالشهدا^(ع)، آمرزش گناهان و رهایی از هول و هراس روز قیامت.