فرهنگ رضوی

چکیده شناخت جایگاه انسان و بررسی ابعاد و ویژگی‌های مختلف او یکی از موضوعات محوری در تعالیم ادیان آسمانی ـ به‎ویژه اسلام ـ و مکاتب بشری شمرده شده و تلاش‌ها و راهکارهای فراوانی برای رسیدن او به سعادت نهایی‌اش که در گروِ کرامت و عزت است، صورت گرفته است؛ کرامت به‎معنای شرافت، عزت و ارجمندی، که محل بحث و نقطه برخورد دین مبین اسلام با علوم بشری است. هدف پژوهش حاضر بررسی ابعاد و آثار کرامت انسانی در سیره امام رضا (علیه‎السلام) و روان‎شناسی بود که تلاش شد با استفاده از اسناد و منابع کتابخانه‌ای و به روش توصیفی ـ تحلیلی، از نوع تحلیل محتوا، کرامت انسانی از منظر هر دو دیدگاه بررسی شود. نتایج پژوهش نشان داد، از دیدگاه امام رضا (علیه‎السلام) خاستگاه کرامت انسانی، ذاتی و وابسته به روح الهی بوده، جهت‌گیری معنوی و متعالی داشته و هدفش رسیدن به قرب الهی و خلیفه خدا شدن در زمین است که با تقوا و بندگی با محوریت خدا از قوه به فعل در می‌آید. اما در روان‎شناسی، عزت نفس از عوامل درون فردی و بیرونی حاصل شده، خاستگاه آن نیازها (کمبودها) و هدف رفع نیازها در محیط مادی و شکوفایی ظرفیت‌های انسانی جهت کسب موفقیت و پیشرفت است.

چکیده مناظره گفتگویی برای ایجاد فهم مشترک و درک متقابل توأم و یکی از شیوه­ های مطلوب و مؤثر برای تبیین و نشر معارف الهی ­است که انبیا و ائمۀ معصومین (علیهم‎السلام) در مواجهه با آرا و اندیشه­ های مخالفان ادیان الهی از آن بهره می­ جستند. به‎دلیل شرایط فرهنگی‎ـ‎سیاسی و تضارب آراء که در دوران ولایتعهدی امام‎رضا (علیه‎السلام) روی داد، ایشان برای جلوگیری از تحریف اسلام، مناظره­ هایی با دانشمندان و بزرگان فرقه­ های مختلف داشتند. حضرت در این مناظره‎ها با رعایت اصول و دوری‎جُستن از آفت­ها و آسیب­هایی که مانع اثرگذاری و ثمربخش‎بودن مناظره می ­شود، گفتگو را تا روشن‎شدن حقایق و حصول نتیجه ادامه داده ­اند. هدف پژوهش حاضر آسیب­ شناسی مناظره بر اساس الگوی مناظرات امام‎رضا (علیه‎السلام) است. پژوهش با استفاده از روش توصیفی‎ـ‎تحلیلی و بررسی منابع کتابخانه ­ای و اطلاعاتی، آسیب­های مناظره را با استناد و تحلیل فرایند و محتوای مناظرات امام‎رضا (علیه‎السلام) شناسایی کرده است. آسیب­های مناظره به دو صورت کلی است: آسیب­های علمی (شامل مغالطه در بحث، تکیه بر اصول غیرمشترک، نداشتن نظم و ساختار در بحث و ...) و آسیب­های اخلاقی (شامل عدول از انصاف، تعصب و تقلید، ارزیابی شخصیت طرف و ...). نتایج پژوهش نشان داد امام‎رضا (علیه‎السلام) با رعایت اصول مناظره و دوری‎جستن از آسیب­های آن، روند مناظره را طی کرده و سعی در هدایت و روشنگری مخاطب داشته‎اند و همیشه نیز در میدان مناظرات پیروز می­ شدند.