فرهنگ رضوی

چکیده هنجار‏گریزی یا آشنایی زدایی اصطلاحی برآمده از سوی فرمالیست‏های روسی بود که به منظور دور ساختن زبان یک اثر از ابتذال و عادات متداول زبانی به کار گرفته‏شد. هنجارگریزی معنایی با گونه‏های مختلف استعاره، تشبیه، مجاز، حس‏آمیزی، تناقض و ... مخاطبین خود را از لایه‏های سطحی زبانی به ژرفای خیال سوق می‏دهد. در ادبیات کودک و نوجوان این فرآیند با در نظر گرفتن سن مخاطبین و محدودیت‏های ذهنی و روانی او انجام می‏گیرد تا جذابیت‏های بصری و معنایی عناصر زبانی فهم معنا را با دشواری و پیچیدگی روبرو نسازد. توجه به ویژگی‏های روانی مخاطب کودک و نوجوان در آثاری که به معرفی شخصیت‏های دینی می‏پردازند از اهمیت بیشتری برخوردار است. یکی از این آثار موفق در سال‏های اخیر کتاب ستاره من است که به تبیین مهم‏ترین سجایای اخلاقی امام هشتم (ع) پرداخته‏است. هدف از این پژوهش توصیفی- تحلیلی ارائة هنرمندانة مفاهیم والای اخلاقی-تربیتی امام هشتم (ع) در قالب داستان‏های مختصر است که با چاشنی عناصر خیال توقف‏های خوانشی مخاطب نوجوان را در پی دارد. ما در این پژوهش با بررسی داستان‏ها علاوه بر تلنگر‏های اخلاقی به جلوه‏های زیبایی‏شناسی اثر نیز دقت کرده و آن‏ها را استخراج نموده‏ایم. نتایج پژوهش حاضر حاکی از آن است که خالق اثر از بین شگرد‏های مختلف هنجار‏گریزی معنایی از استعارة مکنیه (انسان‏انگاری) و تشبیهات حسی در خلق تصویر‏آفرینی‏های ادبی بیشتر بهره برده‏است؛ چرا که شاکلة ذهنی مخاطب نوجوان با تشبیهات حسی و استعاره‏های مکنیه ارتباط بیشتری برقرار می‏کند، با این دلیل که منطق او با اطلاعات محسوس و تجارب مشهود نزدیکی بیشتری دارد.

چکیده عنوان یک اثر به ‏مثابۀ ورودی آن باید جذابیت‏ های آوایی، معنایی و واژگانی داشته باشد. در این امر خطیر آثار مربوط به همۀ گروه ‏های سنی مورد توجه بوده و در این زمینه همواره حساسیت‏ هایی وجود داشته ‏است؛ اما اگر مخاطب اثر از حیث دانش، دقت، قدرت تفکر و شکیبایی در دریافت محتوا و درون‌مایه در سطح پایینی قرار داشته ‏باشد، باید در انتخاب نام اثر آگاهانه‏ تر و متعهدانه ‏تر عمل کرد. معیار‏های فراوانی در گزینش واژگان عنوان باید مد نظر قرار گیرد. پیوند عناوین با عناصر درونی داستان، تناسب نام اثر با دانش مخاطب، داشتن جاذبۀ لازم، روانی و زیبایی، نو بودن، آهنگین بودن، اعتدال در رمز‏گونگی و ... از جملۀ این معیارهاست. در اثر مورد مطالعه که داستان‏ های گزینشی از زندگانی شریف علی بن موسی الرضا (ع) ‏است، سعی در شناسایی انگیزۀ نویسنده در انتخاب عناوین داشتیم. عوامل درون‏ متنی مثل عناصر بلاغی، نام خوردنی‏ ها، نشانه‏ های زمانی و مکانی، مضمون و درون‌مایه، نام اشیا و عناصر برون‏ متنی مانند بینامتنیت در انتخاب نام دخیل بوده ‏است. به لحاظ معنایی بیان این نکته خالی از لطف نیست که عنوان اصلی اثر پیشینۀ غنی روایی دارد و فرازی از تاریخ تشیع را برای مخاطب نوجوان بازگو می‏ کند. هدف از انجام این پژوهش تحلیلی توصیفی، بررسی عنوان اصلی اثر و عناوین داستان‏ های فرعی به‌عنوان عناصر پیرامتنی و نقش آن در گیرایی، زیبایی و جذابیت این اثر نوجوانانۀ مذهبی است.