فرهنگ رضوی

چکیده تعداد قابل ­توجهی ازاحادیث امام ­­رضا(ع) به ­مبحث امامت اختصاص دارد. از این­ رو، مطالعه این احادیث از زاویه ­های مختلف حائز اهمیت فراوان است. این مقاله می­ کوشد با استفاده از روش­ تاریخی، ضمن شناخت مؤلفه­ های ­امامت در نگاه امام(ع)، پیوند آن­ها را با فضای­ تاریخیِ معاصر ایشان دریابد. بر این ­اساس، پرسش این پژوهش آن است که چه نوع ارتباط معناداری میان فضای ­تاریخی هم ­عصر امام علی­ بن ­موسی(ع) با تنوع موضوعیِ احادیث امامت منقول از ایشان وجود دارد؟  
بر پایۀ فضای سیاسی و فرهنگی انتهای سدۀ ­دوم و ابتدای سدۀ ­سوم هجری مشخص شد که در این دوره، همچنان مسئلۀ رهبری و امامت جامعۀ ­اسلامی چالش­ برانگیزترین مشکل فرق ­و­ مذاهب اسلامی بوده ­است. از این رو، احادیث فراوان امام ­رضا(ع) دربارۀ مسئله امامت در ارتباط مستقیم با بحران­ ها و چالش­ های زمانه ایشان چون خلافت و امامت انتخابی، عقیده جایز بودن خلافت مفضول با وجود افضل، تفضیل خلفا، فرقه ­های درون شیعی و غلات است.
از مهم­ترین اقدامات امام(ع) برای پاسخ به این شبهات و هجمه­ ها، تثبیت حقانیت امامت اهل ­بیت(ع) به ­واسطۀ تمرکز بر مؤلفه­ های نص امامت و جایگاه الهی ائمه(ع)، فضایل و افضلیت امام علی(ع)، علم و عصمت، حجت­­ الهی­ و مفترض ­الطاعه بودن امام بوده­ است. هر کدام از این مؤلفه­ ها به­ روشنی نظرات حضرت علی ­بن­ موسی(ع) درخصوص تفاوت­ ها، نقاط ضعف و اشتباه دیدگاه ­های فِرق معاصر ایشان را بازتاب می ­دهد.