فرهنگ رضوی

چکیده مبانی معناشناسی شناختی مبتنی بر ساخت مفهومی قراردادی شده ‌است. ساخت‌های معنایی نیز همانند دیگر حوزه‌های معناشناختی، مفاهیم انتزاعی را بازتاب می‌دهند که آدمی بر اساس تجارب خویش به آن‌ها شکل داده ‌است. یکی از رویکردهای معناشناختی، طرح‌وارۀ تصویری است. در این روش، تجربه‌های انسان‌ها از دنیای پیرامون، ساخت‌های مفهومی را در ذهن او می‌آفریند که قابل انتقال بر سطح زبان هستند؛ از این‌رو، تجارب ملموس و تجسم یافته در درون نظام مفهومی، منجر به تولید طرح‌واره‌های تصویری می‌شوند. نوشتار حاضر بر آن است تا برخی از فرایندها و ساخت‌های مفهومی در معنی‌شناسی شناختی را در قالب طرح‌واره‌های تصویری بررسی کند و برای این مقصود، 40 قطعه از سروده‌های کودکانۀ سروده‌های کودکانۀ رضوی را انتخاب کرده‌ است تا نشان دهد که در ادبیات کودکانۀ مذهبی ایران، ساخت‌های مفهومی چگونه به درک حوزه‌های انتزاعی در شعر کودکان کمک می‌کنند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از میان 40 سرودۀ کودکانۀ رضوی، عمدة طرح‌واره‌های تصویری از نوع حرکتی است و دلیل آن را نیز می‌توان در مضمون سروده‌ها پیدا کرد؛ زیرا مفاهیمی همچون زیارت و به مقام روحانی رسیدن، نیازمند حرکت، جنبش و فعالیت است. افزون بر این، طرح‌وارۀ حجمی نیز حضور قابل توجّهی در سروده‌های کودکانۀ مذهبی دارد؛ حضور این طرح‌واره هم در راستای بیان دستیابی به مفاهیمی انتزاعی همچون مهربانی، آرامش و رهایی در ظرف مکانی حرم مطهر ائمه (ع)  است. طرح‌وارۀ تصویری قدرتی نیز بعد از طرح‌وارۀ حرکتی و حجمی، جایگاه سوم را در سروده‌های کودکانۀ رضوی به خود اختصاص داده‌ است. این امر نیز به خاطر رویکرد تربیتی و تعلیمی شخصیت ائمه (ع) است که تلاش کرده‌اند موانع دنیای مطلوب و آرمانی را از پیش رو بردارند.