جستاری در راهکارهای مؤثر بر اقناع مخاطب در مناظرات رضوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی گروه معارف دانشگاه الزهرا(س)

2 دانشجوی دکترای تاریخ اسلام دانشگاه الزهراء(س)

3 دانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهراء(س)

چکیده

اقناع مخاطب در ارتباط کلامی و غیرکلامی کارکردهای مختلفی دارد و در تحلیل متون، موضوعی حائز اهمیت است و به مثابه وجهی دلالتمند مکمّل کلام متکلّم است. کلام معصومان ضمن اقناع مردم با آن‌ها ارتباط برقرار می­ کند و در جهت متقاعد کردن مخاطبان از کلمات و جملات و عبارات متنوّع بهره می­ گیرد. امام رضا(ع) در مناظرات خویش با صاحبان ادیان و نحله­ های مختلف فکری از ابزار «اقناع» بهره جسته است. این پژوهش مناظرات رضوی را در دو محور ارتباط کلامی و ارتباط غیرکلامی مد نظر قرار می ­دهد. نتیجه پژوهش نشان می­ دهد که حضرت از طریق اقناع کلامی مثل جدال أحسن، استناد به منابع معتبر و مستدل و همچنین از طریق اقناع غیرکلامی مثل زبان بدن و خوش‌خلقی فرد اقناع کننده نسبت به طرف مقابل خود در گفت‌وگوها بهره برده‌ است. همچنین توجه به باور مخاطب و ردّ و اصلاح یا تأیید آن‌ها در قالب­ های مختلف، گویای آن است که آن حضرت به دنبال اقناع مخاطبان با توجه به موقعیّت زمانی و مکانی آن‌هاست و به موقعیّت روحی و روانی آن‌ها نیز توجه دارد.

کلیدواژه‌ها


ـ قرآن کریم.

ـ إبن بابویه، محمد بن علی.(1378ق). عیون الاخبارالرضا g. تحقیق مهدی لاجوردی. تهران: نشر جهان.

ـ ـــــــــــــــــــــــــ. (1373). ترجمه عیون الاخبارالرضا g. ترجمه حمیدرضا مستفید و علی اکبر غفاری. تهران: صدوق.

ـ ـــــــــــــــــــــــــ. (1398ق). التوحید. تحقیق هاشم حسینی. قم: نشر جامعۀ مدرسین.

ـ ابن منظور، محمدبن مکرم.(1414ق). لسان العرب. بیروت،: دارالفکر. چاپ سوم.

ـ ارزانی، حبیب رضا؛ ربانی اصفهانی، حوریه. (1391).«سبک ارتباطی اخلاق رضوی در تعامل با پیروان ادیان با تکیه بر مناظرات امامg». فصلنامه علمی- ترویجی اخلاق. سال2. ش.6. صص:39-66‌.

ـ الیاسی، محمدحسین. ( 1388). «مبانی نظری و عملی اقناع و مجاب سازی». فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج. سال دوازدهم. ش 45. صص:41-72.

ـ ام برکو، ری؛ ولوین، اندر و آر؛ ولوین، دارلین.(1386). مدیریت ارتباطات: فردی و عمومی. ترجمۀ سیدمحمد اعرابی و داود ایزدی. تهران: نشر پژوهش های فرهنگی. چاپ پنجم.

ـ امیر کاوه، سعید؛ اسلامی، شعیب. (1395). «روش اقناع مخاطب در نهج البلاغه». فصلنامه پژوهش های اجتماعی اسلامی. سال بیست و دوم. ش3. صص:175-214.

ـ بابایی، احمدعلی.( 1382). گزیدۀ تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الإسلامیه. چاپ سیزدهم.

ـ بحرانی، سید هاشم. (1374). البرهان فی تفسیرالقرآن. قم،: نشر مؤسسۀ بعثت.

ـ بینگلر، اتولر. (1367). ارتباطات اقناعی. ترجمة علی رستمی. تهران: نشر مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌های صدا و سیما.

ـ بوتان، کارل، هزلتون، وینسنت. (1378). نظریههای روابط عمومی. ترجمه علیرضا دهقان. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.

ـ پاکتچی، احمد و دیگران. ( 1392). ابعاد شخصیت و زندگی حضرت امام رضا g. تهران: نشر دانشگاه امام صادق g با همکاری بنیاد بین المللی فرهنگی هنری امام رضا g و پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

ـ حسینی پاکدهی، علی. (1381). مبانی اقناع و تبلیغ. تهران: نشر آن.

ـ حکیم‌آرا، محمدعلی. (1384). ارتباطات متقاعدگرایانه و تبلیغ. تهران: سمت.

ـ حلیمی جلودار، حبیب اله ؛ پاتیار، عزت اله. ( 1393). « هدف شناسی اقناع در تربیت با تأکید بر داستان حضرت ابراهیم g در قرآن». پژوهشنامه معارف قرآنی. سال پنجم. ش 19. صص: 7-30.

ـ دیانی، محمد شمس الدین؛ واسعی، علیرضا. (1386). درآمدی بر روشهای تبلیغی ائمه b. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

ـ راجرز، اورت. (1387). تاریخ تحلیلی علم ارتباطات: رویکردی شرح حال نگارانه. ترجمه غلامرضا آذری. تهران: دانژه.

ـ رضازاده کهنگی، فریبا؛ فارسی‌نژاد، علیرضا. (1394). «اصول علمی و اخلاقی مناظره‌های رضوی». فصلنامه علمی پژوهشی فرهنگ رضوی. سال3. ش 9.صص:37-58.

ـ سپنجی، امیر عبدالرضا؛ مؤمن دوست، نفیسه. (1390). « اقناع و تغییر نگرش، جایگاه آن در سیره ارتباطی امامان معصوم g؛ مروری بر مناظرات مکتوب حضرت امام رضا g». دوفصلنامه دین و ارتباطات. سال هجدهم. ش 2. صص:117-144.

ـ سورین، ورنر جوزف. ( 1381). نظریههای ارتباطات. ترجمه علی رضا دهقان. تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران.

ـ شاکر، محمد کاظم ؛ حاجی پور، حسین. ( 1391 ) .« معیارها و ضوابط اقناع اندیشه مخاطب از قرآن کریم». ماهنامه علمی- ترویجی معرفت. سال بیست ویکم. ش181 . صص:39-54.

ـ صادقیان، محمد. ( 1388). « نگاهی به شیوه مناظره امام رضاg». فصلنامه علمی- ترویجی مشکوه. ش 102. صص:60-76.

ـ طباطبایی، محمدحسین.( 1417ق). المیزان فی تفسیرالقرآن. قم: دفترانتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم. چاپ پنجم.

ـ طبرسی، احمد بن علی. ( 1403ق). الإحتجاج علی أهل اللجاج. تحقیق محمدباقر خرسان. مشهد: نشر مرتضی.

ـ عباسی، سکینه. (1388). «تبیین شیوه‌های مناظرات امام هشتم». پایان‌‌نامه کارشناسی. دانشکده علوم قرآنی خوی.

ـ عطاردی، عزیز الله. (1406ق). مسند الإمام الرضاg. مشهد: آستان قدس رضوی.

ـ علی بن موسیg(منسوب). ( 1402ق). طب الإمام الرضاg. تحقیق محمدمهدی نجف. قم: دارالخیام.

ـ فتح الهی، ابراهیم و کاملی، ابراهیم. (1394). «فرآیند اقناع در قرآن کریم». فصلنامه تحقیقات علوم قرآن و حدیث. دانشگاه الزهراh. سال دوازدهم. ش 1. صص:75-99.

ـ فرهنگی، علی اکبر. ( 1374). ارتباط انسانی. تهران: نشر رسا. چاپ هفدهم.

ـ فیروزآبادی، مجد الدین محمد بن یعقوب. (2005م). قاموس المحیط. بیروت: مکتب تحقیق التراث فی مؤسسة الرسالة. چاپ هشتم.

ـ کرم پور، زهرا؛ حسومی، ولی الله؛ خاکپور، حسین. (1394). «اقناع مخاطب در نهج البلاغه». فصلنامه پژوهشنامه نهج البلاغه. سال سوم. ش 9. صص:27-53.

ـ کلینی، محمدبن یعقوب. ( 1407ق). کافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه. چاپ چهارم.

ـ گیل، دیوید، بریجت، ادفر. ( 1384). الفبای ارتباطات. ترجمه رامین کریمیان و همکاران. تهران: مرکز تحقیقات و مطالعات رسانه ها.

ـ لیتل جان، استیفن. ( 1384). نظریههای ارتباطات. ترجمۀ مرتضی نوربخش و اکبر میرحسنی. تهران: نشر جنگل.

ـ مرادی، حجت الله. ( 1384). اقناع سازی و ارتباطات اجتماعی. تهران: نشر ساقی. چاپ دوم.

ـ مجلسی، محمدباقر. ( 1403ق). بحارالأنوار. بیروت: داراحیاء التراث العربی. چاپ دوم.

ـ محسنیان‌راد، مهدی. (1369). ارتباطشناسی. تهران: سروش.

ـ مصطفوی، حسن. (1360). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

ـ مطهری، مرتضی. (1381). آشنایی با کلیات علوم اسلامی. تهران: نشر صدرا. چاپ سی و یکم.

ـ مکارم شیرازی، ناصر. (1388). مناظرات تاریخی امام هشتم با پیروان مذاهب و مکاتب دیگر. مشهد: نشر بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی. چاپ دوم.

ـ واسعی، علیرضا. (1395). «تعامل با خانواده در سنت رضوی (رویکرد تبارشناسانه)». فصلنامه علمی – پژوهشی فرهنگ رضوی. سال چهارم. ش 16. صص:251-276.

ـ وردی‌نژاد، فریدون. (1389). تئوریهای ارتباطات. تهران: دانشکده مدیریت.

ـLesser, laurie ( 2011), Persuading Your Audience , USA: Brandeis University.

ـSheidel ,Thomas .(1967). Ersuasive speaking, scott, foresman and co,Glen biew.

ـPetty, Richard.E, Cacioppo, John, schumann, David,(1983), "Central and peripheral routes to advertising effectiveness: The moderating role of involvement", Journal of Consumer Research, volom 10.